Z ANTONIM HALOREM \u2013 malarzem i re\u017cyserem filmowym, rozmawia reporterka \u00bbDZ\u00ab<\/p>\n
\u2013 Dooko\u0142a, teoretycznie, coraz wi\u0119cej powod\u00f3w do zadowolenia i rado\u015bci; ju\u017c mamy i wolno\u015b\u0107. I pieni\u0105dze wi\u0119ksze ni\u017c kiedykolwiek sp\u0142yn\u0119\u0142y na dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105 w regionie…<\/strong><\/p>\n \u2013 Ale od zmiany ustroju, a nawet od pieni\u0119dzy jeszcze nie rodz\u0105 si\u0119 arcydzie\u0142a, ani nie o\u017cywiaj\u0105 si\u0119 martwe \u015brodowiska. Teatr czy galeria zawsze i w ka\u017cdej sytuacji pozostaj\u0105 tylko teatrem i galeri\u0105, instytucjami, kt\u00f3re same w sobie nic nie znacz\u0105. To nie \u00bbplac\u00f3wki\u00ab, \u00bbprzybytki\u00ab i \u00bbcentra\u00ab wytwarzaj\u0105 puls kultury, tylko ludzie, kt\u00f3rzy w nich tworz\u0105, pracuj\u0105, graj\u0105 i wystawiaj\u0105. A ludzi ogarn\u0119\u0142a apatia, ludziom si\u0119 nie chce, ludzie \u2013 w sensie tw\u00f3rczym \u2013 nie mog\u0105. Paradoks: przedtem cz\u0119sto nie mogli, bo nie mogli (<\/span>to nie jest \u017cadna mitologia)<\/span>, a teraz nie mog\u0105, bo nie chc\u0105.\u00a0Obserwuje si\u0119 jeszcze dodatkowo pewne paskudne zjawisko z tak zwanego polskiego piekie\u0142ka. Na razie tylko uwiera. Ale mo\u017ce by\u0107 znacznie gorzej. To tragiczne, to niewiarygodne.<\/em><\/p>\n \u2013 Wielkich s\u0142\u00f3w Pan u\u017cywa. Mo\u017ce nie warto?<\/strong><\/p>\n \u2013 Pewnie, nie warto. Kogo dzi\u015b obchodzi dobra ksi\u0105\u017cka, skoro wszystkich zadowala ok\u0142adka ze z\u0142otymi literkami i g\u0142upawa tre\u015b\u0107 tej b\u0142yszcz\u0105cej \u00bbkredy\u00ab.<\/em><\/p>\n \u2013 Kto dzisiaj odwa\u017cy si\u0119 na prowadzenie (i utrzymanie!) skromniutkiego chocia\u017c kina, w stylu dawnych kin studyjnych, w kt\u00f3rym garstka (a mo\u017ce wi\u0119cej ni\u017c garstka) widz\u00f3w mog\u0142aby ogl\u0105da\u0107 co\u015b wi\u0119cej ni\u017c \u00bbrozrywk\u0119 spod sznurka\u00ab?<\/strong><\/p>\n \u2013 O, to Pani te\u017c jednak daleka jest od zachwyt\u00f3w.<\/em><\/p>\n \u2013 Tak, ale bardziej od zawirowa\u0144 organizacyjno-finansowych, boj\u0119 si\u0119 zachowa\u0144 ludzkich. W\u0142a\u015bnie w tej niemo\u017cno\u015bci z jednej, ale te\u017c zawi\u015bci i nietolerancji z drugiej strony.<\/strong><\/p>\n \u2013\u00a0 Ja tak\u017ce. I sk\u0105d si\u0119 to zrodzi\u0142o? Szli\u015bmy w t\u0119 now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 przepe\u0142nieni nadziej\u0105. I oto wcale nie \u017cyjemy w raju, lecz w potwornym ba\u0142aganie moralnym. To nie jest atmosfera sprzyjaj\u0105ca renesansowi uczu\u0107 wy\u017cszych i tworzeniu sztuki w og\u00f3le. W tym chaosie zagubi\u0142y si\u0119 warto\u015bci, poznika\u0142y kryteria. Nie tylko podzia\u0142y na dobro i z\u0142o w filozoficznym wymiarze, ale i w estetycznym. To kicz zdominowa\u0142 prawie wszystkie sfery \u017cycia spo\u0142ecznego, to krzykliwa, ofensywna \u00bbsztuka\u00ab rozpycha si\u0119 w naszych domach i w naszych umys\u0142ach.<\/em><\/p>\n Mo\u017ce by\u0107 i 200% wi\u0119cej pieni\u0119dzy na jaki\u015b teatr, ale c\u00f3\u017c one zmieni\u0105, je\u015bli ten teatr b\u0119dzie gra\u0142 tylko sexfarsy, a publiczno\u015b\u0107 tylko na farsy b\u0119dzie przychodzi\u0107? Nie jestem katastrofist\u0105; wiem, \u017ce to kiedy\u015b zbrzydnie i \u00bbkonsument\u00ab zn\u00f3w b\u0119dzie widzem i czytelnikiem. Pytanie tylko, jak d\u0142ugo b\u0119d\u0119 musia\u0142 czeka\u0107? I co stanie si\u0119 z wymagan\u0105 w takim razie funkcj\u0105 smaku?<\/em><\/p>\n A poza tym niech pani nie demonizuje zjawiska, g\u0142osz\u0105c, \u017ce s\u0105 i mo\u017cliwo\u015bci i pieni\u0105dze. Ja my\u015bl\u0119, \u017ce wci\u0105\u017c jednak s\u0105 tylko mo\u017cliwo\u015bci, a te wi\u0119ksze kwoty, fundusze i dotacje, czy jak tam, to co najwy\u017cej zastrzyk dla instytucji, gdzie wa\u017cne s\u0105 pensje, zakup koksu i papieru do pisania. Dla instytucji, a nie dla Sztuki. T\u0119 uprawiamy wci\u0105\u017c jeszcze na w\u0142asny koszt. Dobrze je\u015bli si\u0119 da, ale filmowiec raczej z w\u0142asnej kieszeni kina nie zrobi… Chyba \u017ce zapomni o wszystkim czego go w szkole filmowej nauczono szanowa\u0107. Teatr, a tym bardziej film ubogi, to \u017ca\u0142osna chucpa. I przeskoczy go u widza byle hollyw\u00f3dzki kicz.\u00a0<\/em><\/p>\n Od 15 lat nosz\u0119 w sobie przymiark\u0119 do scenicznej adaptacji Starego ko\u015bcio\u0142a miechowskiego Norberta Bo\u0144czyka. Ta posta\u0107 i ten utw\u00f3r, to pi\u0119kny przyk\u0142ad rodzimej, \u015bl\u0105skiej, kultury, o kt\u00f3rej coraz mniej wiedz\u0105 nawet rdzenni \u015al\u0105zacy. A jaka jest rzeczywisto\u015b\u0107? \u2013 Rzecz w praktyce nie do zrealizowania. Poziom oferty kulturalnej jest bardzo niski, a ju\u017c na pewno nie preferuje warto\u015bci wyros\u0142ych z historii i tradycji tego regionu.<\/em><\/p>\n \u2013 Jest Pan niesprawiedliwy. Obserwuj\u0119 coraz wi\u0119cej, coraz ciekawszych inicjatyw zwi\u0105zanych z popularyzacja kultury i dziej\u00f3w \u015bl\u0105ska. Powiem wi\u0119cej \u2013 s\u0142ysz\u0119 zdania o przegi\u0119ciu w druga stron\u0119…<\/strong><\/p>\n \u2013 Tu si\u0119 Pani chyba myli. Nie s\u0105dz\u0119 \u017ceby tych dzia\u0142a\u0144 by\u0142o za du\u017co. Zw\u0142aszcza gdy bior\u0105 si\u0119 za nie osoby, kt\u00f3re nie maj\u0105 tego, co si\u0119 nazywa wyczuciem prawdziwego tonu. Czystego tonu. Jeszcze do tego \u015bl\u0105skiego. Dlatego przejaskrawiam, na zasadzie dzwonka alarmowego. Ale my\u015bl\u0119, \u017ce tak\u017ce rzecz\u0105 prawdziwych artyst\u00f3w jest pom\u00f3c ludziom, kt\u00f3rzy tu mieszkaj\u0105, albo tu przybyli i przylgn\u0119li, odnale\u017a\u0107 spos\u00f3b na identyfikacj\u0119 siebie ze \u015al\u0105skiem. Nadchodz\u0105 bardzo z\u0142e czasy dla tej to\u017csamo\u015bci…<\/em><\/p>\n \u2013 O \u015al\u0105sku i \u015al\u0105zakach opowiada wiele Pa\u0144skich film\u00f3w. Jest to \u2013 powiedzia\u0142abym \u2013 bardzo osobiste spojrzenie na ten region, wywodz\u0105ce dzie\u0144 dzisiejszy z barwnej, ludowej przesz\u0142o\u015bci, ze \u015bwiata ba\u015bni i mit\u00f3w. Nawet wtedy, gdy rzecz dotyczy realnych wydarze\u0144 b\u0105d\u017a postaci.<\/strong><\/p>\n \u2013\u00a0 To jest w\u0142a\u015bnie m\u00f3j g\u0142os w przywracaniu prawdy o \u015al\u0105sku. Bardzo bym chcia\u0142, aby t\u0119 tematyk\u0119 podj\u0119li inni zwi\u0105zani z regionem tw\u00f3rcy i aby dostrzegli j\u0105 tak\u017ce sponsorzy. Oboj\u0119tnie czy b\u0119dzie to w\u0142adza administracyjna, czy bogaty wujek. Byle rozumieli wag\u0119 i potrzeb\u0119 takiej dzia\u0142alno\u015bci i umieli dostrzec jej przewag\u0119 nad wszechobecn\u0105, kryminalno-pornograficzn\u0105 ofert\u0105 ulicy.<\/em><\/p>\n Ludzie pragn\u0105 zna\u0107 przesz\u0142o\u015b\u0107 swojej okolicy, rodziny, ulicy, swojego domu. Nakr\u0119ci\u0142em o tym film,\u00a0kt\u00f3rym w tutejszym o\u015brodku TV, mia\u0142em rozpocz\u0105\u0107 cykl: Magiczny \u015bwiat G\u00f3rnego \u015al\u0105ska, a\u00a0kt\u00f3ry nazwa\u0142em: <\/em>Ma\u0142e i niespodziewane odkrycie Troi. Zmieniono mi ten tytu\u0142 na <\/em>Ma\u0142e i niespodziewane odkrycie \u015amierci, kt\u00f3ry w gazecie warszawskiej w dniu premiery zamieniono na <\/em>Ma\u0142e i niespodziewane odkrycie \u015amieci. Tak w\u0142a\u015bnie: <\/em>\u015amieci. A jest to opowie\u015b\u0107 o niezwyk\u0142ym odkryciu w ma\u0142ym drewnianym ko\u015bci\u00f3\u0142ku w pewnej wsi na Opolszczy\u017anie. W ci\u0105gu 12 lat \u017cmudnej pracy, wspartej fachow\u0105 wiedz\u0105 wynaj\u0119tej pary zawodowych konserwator\u00f3w, miejscowy ksi\u0105dz z inicjatywy plastyka poproszonego do \u201eodeskowania\u201d zrujnowanego ko\u015bcio\u0142a\u00a0i parafianie, na w\u0142asny koszt wobec bezradno\u015bci i pustej kieszeni konserwatora wojew\u00f3dzkiego doprowadzili do odkrycia i restauracji wspania\u0142ej p\u00f3\u017anorenesansowej polichromii. A punktem wyj\u015bcia do tych poszukiwa\u0144 by\u0142a kr\u00f3tka notatka J\u00f3zefa Lompy z pocz\u0105tk\u00f3w XIX wieku nad kt\u00f3r\u0105 pochyli\u0142 si\u0119 proboszcz z uzdolnionym bytomskim artyst\u0105, Paw\u0142em Sznel\u0105, zreszt\u0105 moim przyjacielem. To zupe\u0142nie fascynuj\u0105ca historia.<\/em><\/p>\n \u2013 Podobny klimat ma Pa\u0144ska Ulica o kt\u00f3rej troch\u0119 wiem<\/em>. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych obraz\u00f3w ma jednak bardzo nostalgiczny, odrealniony klimat. Nie kusi Pana czysty zimny zapis tego, co dzieje si\u0119 na \u015al\u0105sku w tej chwili?<\/strong><\/p>\n \u2013\u00a0 Nie, bo ten portret tworz\u0105 ca\u0142e zast\u0119py sprawnych reporter\u00f3w. A odchodz\u0105cego \u015bwiata wyobra\u017ani za chwil\u0119 po prostu ju\u017c nie b\u0119dzie. Musz\u0119 si\u0119 \u015bpieszy\u0107, cho\u0107 mo\u017cliwo\u015bci mam niewiele. Bo widzi Pani, ja nie do ko\u0144ca podzielam ten optymizm, \u017ce problem to\u017csamo\u015bci \u015al\u0105zak\u00f3w widzi i popiera \u00bbkto trzeba\u00ab. Pomi\u0119dzy deklaracjami a praktyk\u0105 jest ca\u0142y ocean \u00bbprzyczyn obiektywnych\u00ab.<\/em><\/p>\n \u2013 Zapisze Pan jeszcze raz ten ciep\u0142y obraz dawnych zwyczaj\u00f3w i legend? <\/strong><\/p>\n \u2013 Na ta\u015bmie filmowej? Oczywi\u015bcie \u2013 chcia\u0142bym. Wpierw jednak marz\u0119 o znalezieniu mecenasa do pracy, kt\u00f3rej szkic ju\u017c mam od dawna, ale kt\u00f3rej w pojedynk\u0119 nie ud\u017awign\u0119. Nazwa\u0142em j\u0105<\/em> Atlasem mitologicznym \u015al\u0105ska. Na mroczny obraz ekologicznej rzeczywisto\u015bci i oboj\u0119tno\u015b\u0107 siatki kartograficznej na\u0142o\u017cy\u0142em fascynuj\u0105cy \u015bwiat dawnej wyobra\u017ani. Zasypane rzeki, jeziora, ukryte skarby, siedliska utopc\u00f3w i meluzyn, zatopione miasta, zamki templariuszy. Jestem przekonany, \u017ce ten \u015al\u0105sk wcale jeszcze nie umar\u0142. Ale dogorywa i trzeba go zapisa\u0107, sfotografowa\u0107, zatrzyma\u0107. Tak si\u0119 dzieje na ca\u0142ym \u015bwiecie: odchodz\u0105ca struktura starych poda\u0144 zmienia si\u0119 w \u017cyw\u0105 tkank\u0119 kultury.<\/em><\/p>\n \u2013 Dziedzictwo Wiking\u00f3w to element absolutnie oczywisty w doznaniach wsp\u00f3\u0142czesnego Norwega, czy Du\u0144czyka. Podobnie w Ameryce Po\u0142udniowej z jej star\u0105 tradycj\u0105, w Meksyku… A wi\u0119c apelujemy o pomoc?<\/strong><\/p>\n \u2013\u00a0 Mo\u017ce powinna powsta\u0107 taka pracownia w \u015al\u0105skim Instytucie Naukowym, mo\u017ce sponsorem<\/em> Atlasu mitologicznego… zechcia\u0142by by\u0107 Wydzia\u0142 Kultury Urz\u0119du Wojew\u00f3dzkiego. To nie jest praca na jednego cz\u0142owieka.<\/em><\/p>\n \u2013 Czy nast\u0119pne Pa\u0144skie filmy b\u0119d\u0105 zwi\u0105zane z G\u00f3rnym \u015al\u0105skiem?<\/strong><\/p>\n \u2013 A jak Pani my\u015bli?<\/em><\/p>\n \u2013 Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci. Dzi\u0119kuj\u0119 za spotkanie<\/strong>.<\/p>\n Rozmawia\u0142a:<\/p>\n Henryka Wach-Malicka [\u201eDziennik Zachodni\u201d nr 43 \/1-3 III 1991]<\/p>\n A nast\u0119pnych film\u00f3w… ju\u017c nie by\u0142o.<\/strong><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z ANTONIM HALOREM \u2013 malarzem i re\u017cyserem filmowym, rozmawia reporterka \u00bbDZ\u00ab \u2013 Dooko\u0142a, teoretycznie, coraz wi\u0119cej powod\u00f3w do zadowolenia i rado\u015bci; ju\u017c mamy i wolno\u015b\u0107. I pieni\u0105dze wi\u0119ksze ni\u017c kiedykolwiek sp\u0142yn\u0119\u0142y na dzia\u0142alno\u015b\u0107 kulturaln\u0105 w regionie… \u2013 Ale od zmiany ustroju, a nawet od pieni\u0119dzy jeszcze nie rodz\u0105 si\u0119 arcydzie\u0142a, ani nie o\u017cywiaj\u0105 si\u0119 martwe … Czytaj dalej Nie \u017cyjemy w raju<\/span>