{"id":257,"date":"2015-02-18T12:39:13","date_gmt":"2015-02-18T11:39:13","guid":{"rendered":"http:\/\/halor.art.pl\/?page_id=257"},"modified":"2015-02-18T12:47:34","modified_gmt":"2015-02-18T11:47:34","slug":"gornoslaski-epilog-slawnego-alchemika","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/halor.pl\/?page_id=257","title":{"rendered":"G\u00d3RNO\u015aL\u0104SKI EPILOG S\u0141AWNEGO ALCHEMIKA"},"content":{"rendered":"

Dla najwybitniejszych umys\u0142\u00f3w \u015bredniowiecza i renesansu alchemia stanowi\u0142a swoist\u0105 form\u0119 religijnego misterium, w kt\u00f3rym z najg\u0142\u0119bsz\u0105 czci\u0105 prowadzono obserwacje natury i pr\u00f3bowano zrozumie\u0107 istot\u0119 aktu stworzenia. Entuzjastami, cz\u0119sto adeptami alchemii byli a\u017c po XVII wiek papie\u017ce i cesarze. Z\u0142ej s\u0142awy przysporzy\u0142a jej, wynikaj\u0105ca z trywialnej formy stosowania tej sztuki metamorfozy wiara w mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzbogacenia si\u0119 po dokonaniu opus magnum<\/em> \u2013 transmutacji w z\u0142oto. Zwi\u0105zane z tym nadu\u017cycia, pospolite cz\u0119sto oszustwa, \u015bmier\u0107 i ludzkie tragedie s\u0105 zreszt\u0105 do dzi\u015b \u017ar\u00f3d\u0142em pasjonuj\u0105cych opowie\u015bci i romans\u00f3w. D\u0142ugo nie umniejsza\u0142o to zreszt\u0105 wielkiej renomy tej nauki. Rzecz nie dziwi, je\u015bli si\u0119 wie, \u017ce wielkimi i s\u0142awnymi alchemikami byli Albert Wielki i tw\u00f3rca wsp\u00f3\u0142czesnej medycyny europejskiej Paracelsus. Jednym z najs\u0142awniejszych by\u0142 Micha\u0142 S\u0119dziw\u00f3j (Sendivogius Polonus<\/em>), otoczony mg\u0142\u0105 tajemnic uczony nazywany cz\u0119sto Polskim Faustem.<\/p>\n

Do tej pory utrzymywa\u0142o si\u0119, \u017ce pochodzi\u0142 z Ma\u0142opolski, a dokona\u0142 \u017cywota na G\u00f3rnym \u015al\u0105sku. Ot\u00f3\u017c ca\u0142kiem niedawno pojawi\u0142a si\u0119 zupe\u0142nie inna, nosz\u0105ca interesuj\u0105ce znamiona prawdopodobie\u0144stwa teoria o g\u00f3rno\u015bl\u0105skim r\u00f3wnie\u017c pochodzeniu S\u0119dziwoja, kt\u00f3rej autorem jest czeski uczony Erich \u0160ef\u010dik. Wed\u0142ug tej wersji, Sendivogius<\/em> mia\u0142 si\u0119 urodzi\u0107 w Maciejkowicach, ongi\u015b nale\u017c\u0105cych do parafii micha\u0142kowickiej; w roku 1590, jak wykaza\u0142y niedawno badania \u0160ef\u010dika, zosta\u0142 immatryku\u0142owany na uniwersytecie w Lipsku jako Michael Sendzimir aus Maczelkowitz<\/em>, pisanej te\u017c zamiennie Maczeikowitz<\/em>, albo Maczeykowitz <\/em>(dziwnie te\u017c znajomo brzmi nazwisko wywodz\u0105cego si\u0119 z Miko\u0142owa rodu Sendecjusz\u00f3w).<\/p>\n

Kim wi\u0119c by\u0142 ten cz\u0142owiek? P\u00f3\u017aniejszy s\u0142awny alchemik, filozof, lekarz, organizator przemys\u0142u i dyplomata, wed\u0142ug Ryszarda Bugaja, badacza los\u00f3w S\u0119dziwoja, mia\u0142 si\u0119 urodzi\u0107 2 II 1566 roku w \u0141ukowicy ko\u0142o S\u0105cza w rodzinie S\u0119dzimir\u00f3w vel S\u0119dziwoj\u00f3w herbu Ostoja. Ojciec Jakub zapewni\u0142 mu troskliwe wychowanie. Po studiach na Akademii Krakowskiej (filozofia, teologia, ale tak\u017ce geometria, astronomia i mechanika), gdzie najprawdopodobniej zetkn\u0105\u0142 si\u0119 po raz pierwszy z alchemi\u0105 (Krak\u00f3w by\u0142 w owym czasie najbardziej znacz\u0105cym o\u015brodkiem bada\u0144 astrologicznych, a astrologia mia\u0142a przy \u00f3wczesnym poziomie wiedzy wiele wsp\u00f3lnego z alchemi\u0105). W rezultacie zacz\u0105\u0142 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po uniwersytetach europejskich, by poszerzy\u0107 swoje wykszta\u0142cenie humanistyczne, a zw\u0142aszcza wiedz\u0119 hermetyczn\u0105. Ca\u0142a Europa fascynowa\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas dzie\u0142em Paracelsusa, czyli Teofrasta Bombasta (1493-1541). W Krakowie w 1569 roku Adam Schr\u00f6ter, autor Opisu salin wieleckich<\/em>, wyda\u0142 drukiem przet\u0142umaczone przez siebie z niemieckiego na \u0142acin\u0119 dwa s\u0142awne traktaty Paracelsusa. Schr\u00f6ter z kolei by\u0142 bliskim wsp\u00f3\u0142pracownikiem Olbrachta \u0141askiego, wojewody sieradzkiego, gorliwego paracelsysty i mecenasa alchemii. W kr\u0119gu tym znalaz\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniejszy burmistrz gda\u0144ski Bartolomeus Schachmann i przyjaciel S\u0119dziwoja, Miko\u0142aj Wolski, in spe<\/em> marsza\u0142ek wielki koronny, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry \u2013 zdaniem Bugaja \u2013 nak\u0142oni\u0142 S\u0119dziwoja do uprawiania alchemii, wiernie przez lata go wspiera\u0142 i wprowadzi\u0142 na dw\u00f3r kr\u00f3lewski, a potem cesarski. Zygmunt III Waza, zapewne r\u00f3wnie\u017c pod wp\u0142ywem Wolskiego, by\u0142 tak zagorza\u0142ym alchemikiem, \u017ce podczas przeprowadzanego eksperymentu w pracowni mieszcz\u0105cej si\u0119 w s\u0142awnej Kurzej Stopce na Wawelu, spowodowa\u0142 gro\u017any po\u017car rezydencji kr\u00f3lewskiej w 1595 roku (wg niekt\u00f3rych, sta\u0142o si\u0119 to bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 przeprowadzenia stolicy do Warszawy).<\/p>\n

S\u0119dziw\u00f3j najwa\u017cniejszy dla swej chwa\u0142y i kariery czas sp\u0119dzi\u0142 na Hradczanach, w ulubionej siedzibie cesarza Rudolfa II, s\u0142awnego entuzjasty alchemii, kt\u00f3ry z Pragi uczyni\u0142 europejsk\u0105 stolic\u0119 tej wiedzy i przyda\u0142 miastu nad We\u0142taw\u0105 cenion\u0105 w pewnych kr\u0119gach tajemnicz\u0105 aur\u0119 (znana Z\u0142ota Uliczka, albo Uliczka Alchemik\u00f3w na Hradczanach). Ot\u00f3\u017c jak zgodnym ch\u00f3rem pisz\u0105 zachwyceni najwcze\u015bniejsi biografowie S\u0119dziwoja, przede wszystkim Francuz Pierre Des Noyes, na zamku praskim alchemik \u00f3w dokona\u0142 w 1604 roku niezwyk\u0142ego eksperymentu transmutacji z\u0142ota. Dla upami\u0119tnienia tego faktu w komnacie, w kt\u00f3rej odby\u0142 si\u0119 \u00f3w s\u0142awetny eksperyment, cesarz kaza\u0142 umie\u015bci\u0107 marmurow\u0105 tablic\u0119 z napisem: ,,Faciat hoc quisqiqm alius, quod fecit Sendigovius Polonus<\/em>\u201d (,,Niech dokona kto\u015b inny tego, czego dokona\u0142 S\u0119dziw\u00f3j Polonus<\/em>\u201d). Niestety tablica ta nie zachowa\u0142a si\u0119 do naszych czas\u00f3w, co jest ca\u0142kowicie zrozumia\u0142e dla bystrzejszych znawc\u00f3w natury ludzkiej.<\/p>\n

W starym kalendarzu \u015bl\u0105skim znalaz\u0142em malownicz\u0105 i awanturnicz\u0105 legend\u0119 o tym jak S\u0119dziw\u00f3j sta\u0142 si\u0119 posiadaczem sekretu transmutacji z\u0142ota. Ot\u00f3\u017c przypadkowo znalaz\u0142 si\u0119 w Dre\u017anie na dworze kurf\u00fcrsta Christiana, kt\u00f3ry akurat uwi\u0119zi\u0142 innego s\u0142awnego alchemika, Setona. Alchemik \u00f3w nieostro\u017cnie, na oczach ksi\u0119cia, dokona\u0142 przemiany o\u0142owiu w z\u0142oto. Ten o\u015blepiony \u017c\u0105dz\u0105 bogactwa, zamkn\u0105\u0142 go w lochu i kaza\u0142 torturowa\u0107, by wydrze\u0107 mu cenn\u0105 tajemnic\u0119, bezskutecznie zreszt\u0105. S\u0119dziw\u00f3j wkrad\u0142 si\u0119 w \u0142aski w\u0142adcy, podst\u0119pem uwolni\u0142 Setona i przewi\u00f3z\u0142 do Krakowa, gdzie \u00f3w z wdzi\u0119czno\u015bci zdradzi\u0142 mu sekret panaceum lecz\u0105cego wszystkie choroby, ale recept\u0119 na produkcj\u0119 z\u0142ota kaza\u0142 schowa\u0107 \u017conie. Niebawem umar\u0142, tortury okaza\u0142y si\u0119 nazbyt ci\u0119\u017ckie. Wtedy S\u0119dziw\u00f3j, uznaj\u0105c, \u017ce nie ma innego wyj\u015bcia, po\u015blubi\u0142 wdow\u0119, by zdoby\u0107 sekret. To tragiczno-komiczne podanie dziwnie kojarzy si\u0119 z histori\u0105 pani Twardowskiej. Historia zamkni\u0119tego w lochu Setona, uwolnionego przez S\u0119dziwoja, jest natomiast zapewne echem niebezpiecznej przygody samego pana Micha\u0142a, kt\u00f3ra o ma\u0142o nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 dla\u0144 tragicznie. Ot\u00f3\u017c w 1605 roku zosta\u0142 uwi\u0119ziony w Stuttgarcie przez ksi\u0119cia wirtemberskiego Fryderyka, ograbiony z kosztowno\u015bci i s\u0142awnej ,,tynktury z\u0142otodajnej<\/em>\u201d. Po interwencji cesarza Rudolfa i kr\u00f3la Zygmunta III, S\u0119dziwoja uwolniono, natomiast nadworny alchemik ksi\u0119cia Fryderyka, M\u00fchlenfels, oskar\u017cony o ukartowanie tej intrygi, zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 w 1607 roku.<\/p>\n

Potem S\u0119dziw\u00f3j przebywa\u0142 przez kilka lat w dobrach marsza\u0142ka Micha\u0142a Wolskiego w Krzepicach pod Cz\u0119stochow\u0105, gdzie uprawia\u0142 intensywne badania alchemiczne i pomaga\u0142 w prowadzeniu s\u0142awnych wkr\u00f3tce w ca\u0142ej Rzeczpospolitej zak\u0142ad\u00f3w metalurgicznych, produkuj\u0105cych blach\u0119 i drut, odlewaj\u0105cych z rudy o\u0142\u00f3w, wytwarzaj\u0105cych ig\u0142y, no\u017ce i miecze. Zatrudnianych tam rzemie\u015blnik\u00f3w sprowadzono z Niemiec. W 1616 zn\u00f3w niespokojny duch pogna\u0142 go w \u015bwiat. Wspomniany ju\u017c Majer podczas nast\u0119pnej podr\u00f3\u017cy S\u0119dziwoja by\u0142 \u015bwiadkiem transmutacji na dworze heskiego landgrafa Maurycego, co ,,wprawi\u0142o go w tak wielki zachwyt, \u017ce zaliczy\u0142 S\u0119dziwoja w poczet najs\u0142ynniejszych Badaczy Natury<\/em>\u201d.<\/p>\n

Alchemik syt chwa\u0142y zamierza\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do Krakowa, gdzie mia\u0142 kilka dom\u00f3w i starsz\u0105 z c\u00f3rek (jedn\u0105 z dwojga, kt\u00f3re prze\u017cy\u0142y zaraz\u0119 w Pradze), ale zatrzyma\u0142 go na dworze we Wiedniu kolejny cesarz, r\u00f3wnie\u017c amator alchemii, Ferdynand II. Uczyni\u0142 on niebawem S\u0119dziwoja swoim tajnym radc\u0105, a w 1630 roku obdarowa\u0142 osobnym edyktem dobrami w Krawarzu i w K\u0105tach, kt\u00f3re, podobnie jak wielka liczba innych, skonfiskowane zosta\u0142y protestantom po bitwie pod Bia\u0142\u0105 G\u00f3r\u0105. Wsp\u00f3\u0142czesny biograf S\u0119dziwoja stwierdzi\u0142 ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107, \u017ce w swych \u015bl\u0105skich dobrach stary alchemik, nie wolny od trosk, sp\u0119dzi\u0142 ostatnie lata swojego \u017cycia. Zmar\u0142 prawdopodobnie p\u00f3\u017an\u0105 wiosn\u0105 1936 roku (mi\u0119dzy 20 V a 12 VIII) na zamku w Krawarzu, i zosta\u0142 pochowany w ko\u015bciele \u015bw. Ducha (minoryt\u00f3w) w Opawie, poniewa\u017c ko\u015bci\u00f3\u0142 w Krawarzu na skutek dzia\u0142a\u0144 wojennych by\u0142 zrujnowany i wypalony. Nie zapominajmy, \u017ce g\u00f3rno\u015bl\u0105ski rozdzia\u0142 \u017cycia S\u0119dziwoja (po\u015bwiadczony dokumentarnie) przypada na najtragiczniejsze lata wojny 30-letniej (1618-1648). Ironi\u0105 losu koniec II wojny \u015bwiatowej okrutnie dotkn\u0105\u0142 r\u00f3wnie\u017c Opaw\u0119 i ko\u015bci\u00f3\u0142 \u2013 i przedtem ci\u0119\u017cko do\u015bwiadczony \u2013 kt\u00f3ry by\u0142 jego ostatnim miejscem spoczynku. Miasto w rezultacie ci\u0119\u017ckich walk w 1945 roku zosta\u0142o powa\u017cnie zrujnowane (oko\u0142o 60 procent budynk\u00f3w, z tego po\u0142owa ca\u0142kowicie), w tym tak\u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 braci mniejszych \u2013 kt\u00f3ry zreszt\u0105, cho\u0107 fundowany w XIII wieku, potem przebudowany w stylu barokowym \u2013 po kolejnych zniszczeniach wojennych w latach 70-tych zosta\u0142 troskliwie zrekonstruowany, na tyle, na ile to by\u0142o mo\u017cliwe. W rezultacie jednak nic ju\u017c nie wiadomo o miejscu poch\u00f3wku s\u0142awnego alchemika. Pewnym przecie\u017c, \u017ce druga z c\u00f3rek S\u0119dziwoja, Maria Weronika, wysz\u0142a w roku 1667 za m\u0105\u017c za rotmistrza cesarskiego Jakuba von Eichendorffa. Maj\u0105tek alchemika wszed\u0142 w posiadanie ich potomk\u00f3w. Nale\u017ca\u0142 do nich przez 150 lat; ostatnim, kt\u00f3ry jeszcze mieszka\u0142 na zamku w Krawarzu, by\u0142 ojciec J\u00f3zefa von Eichendorffa; jednego z najwi\u0119kszych poet\u00f3w romantyzmu europejskiego, urodzonego ju\u017c jednak w \u0141ubowicach pod Raciborzem.<\/p>\n

Niewiele pozosta\u0142o w Krawarzu \u015blad\u00f3w po S\u0119dziwoju, jeden z kolejnych w\u0142a\u015bcicieli kaza\u0142 spali\u0107 wszystkie stare dokumenty, zachowa\u0142y si\u0119 zaledwie drobne ich fragmenty, przechowywane dzi\u015b w archiwum krajowym w Opawie. ,,Istnieje jednak w Krawarzu pewne wspomnienie po c\u00f3rce alchemika, wprawdzie trudno dost\u0119pne, ale za to s\u0142ycha\u0107 je codziennie: to dzwon z wie\u017cy ko\u015bcio\u0142a farnego \u015bw. Bart\u0142omieja, pochodz\u0105cy z roku 1641. Na dzwonie, obok nazwiska i herbu Jacoba von Eichendorffa widaczne jest tak\u017ce imi\u0119 i nazwisko jego \u017cony, Veroniki Marii, urodzonej Sendivoj<\/em>\u201d.<\/p>\n

(C) 2010, Antoni Halor<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dla najwybitniejszych umys\u0142\u00f3w \u015bredniowiecza i renesansu alchemia stanowi\u0142a swoist\u0105 form\u0119 religijnego misterium, w kt\u00f3rym z najg\u0142\u0119bsz\u0105 czci\u0105 prowadzono obserwacje natury i pr\u00f3bowano zrozumie\u0107 istot\u0119 aktu stworzenia. Entuzjastami, cz\u0119sto adeptami alchemii byli a\u017c po XVII wiek papie\u017ce i cesarze. Z\u0142ej s\u0142awy przysporzy\u0142a jej, wynikaj\u0105ca z trywialnej formy stosowania tej sztuki metamorfozy wiara w mo\u017cliwo\u015b\u0107 wzbogacenia si\u0119 … Czytaj dalej G\u00d3RNO\u015aL\u0104SKI EPILOG S\u0141AWNEGO ALCHEMIKA<\/span> →<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"parent":208,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"open","template":"","meta":{"ngg_post_thumbnail":0,"footnotes":""},"class_list":["post-257","page","type-page","status-publish","hentry"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/257","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=257"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/257\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":262,"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/257\/revisions\/262"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/pages\/208"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/halor.pl\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=257"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}